ΟΗΕ: Έτοιμη η κωδικοποίηση των θέσεων - Ανάλυση: Κώστας Βενιζέλος

Oι πληροφορίες από καλά ενημερωμένες πηγές σημειώνουν πως ο Διεθνής Οργανισμός έχει καταρτίσει διάφορα εναλλακτικά σενάρια με την καταγραφή των εκατέρωθεν θέσεων. Αυτή η κωδικοποίηση θα αποτελέσει ένα από τα θέματα που θα συζητήσει στην Κύπρο ο Γενικός Γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών κατά την παρουσία του στο νησί. Εάν η κωδικοποίηση των θέσεων και η προσπάθεια παρουσίας στοιχείων σύγκλισης γίνουν αποδεκτά από τους εμπλεκόμενους στο διάλογο, τότε θα υπάρξει μια καταρχήν συμφωνία. Επ’ αυτής θα οικοδομηθεί το τελικό πλαίσιο συμφωνίας. Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν σημαντικές διαφορές μεταξύ των εκατέρωθεν θέσεων, ωστόσο, η προσπάθεια των Ηνωμένων Εθνών είναι η ανάδειξη των απόψεων που βρίσκονται σε ακτίνα σύγκλισης. Έγχείρημα βέβαια πολύ δύσκολο.

Από την άλλη πλευρά, ο Γενικός Γραμματέας έρχεται την ερχόμενη Τρίτη στην Κύπρο έχοντας στις αποσκευές του μια σειρά από βασικούς άξονες, στη βάση των οποίων θα κινηθεί. Με βάση αυτούς θα επιχειρήσει να προβεί σε κινήσεις που θα δημιουργήσουν θετικά στοιχεία στο διάλογο. Οι βασικοί άξονες που θα διέπουν τις συζητήσεις του Κόφι Ανάν στη Λευκωσία θα στηρίζονται στα πιο κάτω:

*Διασφάλιση ενότητας του κράτους. Ούτε η μία, ούτε η άλλη πλευρά θα μπορεί να αποχωριστεί από το «κοινό κράτος» που θα προέλθει από τις διαπραγματεύσεις.

* Η κάθε περιοχή θα έχει το δικό της σύνταγμα («βασικό νόμο»). Οι δυο περιοχές θα αυτοκυβερνώνται νοουμένου ότι δεν πρέπει να παραβιάζουν τον «βασικό νόμο» του «κοινού κράτους». Οι περιοχές θα έχουν όλες τις εξουσίες και αρμοδιότητες, εκτός των απαραίτητων εκείνων αρμοδιοτήτων και λειτουργιών που θα περιληφθούν στη συνολική διευθέτηση και θα αποτελούν ευθύνη του «κοινού κράτους». Κανένα από τα «συστατικά κράτη» δεν θα μπορεί να επεμβαίνει στη διακυβέρνηση του άλλου. Ενδεικτικό των αυξημένων αρμοδιοτήτων που θα έχουν οι περιοχές είναι και η αναφορά του Γ.Γ. στο έγγραφο της 8ης Νοεμβρίου του 2000 για τα δικαιώματα επιπρόσθετης εσωτερικής ιθαγένειας σε πρόσωπα τα οποία έχουν κυπριακή ιθαγένεια.

Το συνταγματικό, βέβαια, είναι ένα θέμα το οποίο έχει πολλές παραμέτρους και αποτελεί το κεφάλαιο στο οποίο ο Διεθνής Οργανισμός θα φανεί «γενναιόδωρος» προς την τουρκική πλευρά (εκ περιτροπής προεδρία, αυξημένες αρμοδιότητες).

• Στο εδαφικό η θέση των Ηνωμένων Εθνών στηρίζεται στη λογική ότι θα πρέπει να επιστρέψουν υπό ελληνοκυπριακή διοίκηση 77.000 πρόσφυγές (από το συνόλο των 192.000). Με βάση αυτό τον αριθμό το ποσοστό εδάφους που θα επιστραφεί θα κυμανθεί μεταξύ 7%-9%.

• Στο θέμα των βασικών ελευθεριών, θα υπάρξουν μεταβατικές περίοδοι εφαρμογής και θα αποτελέσει και ένα σημείο όπου θα ζητηθούν παρεκκλίσεις από το κοινοτικό κεκτημένο σε περίπτωση ένταξης της Κύπρου μετά τη λύση. Εκείνο που φαίνεται να είναι ιδιαίτερα δύσκολο και ακανθώδες είναι αυτό των περιουσιών, όπου o Διεθνής Οργανισμός ενώ θεωρεί πως θα πρέπει να κινηθεί εντός των πλαισίων που καθορίζουν οι διεθνείς συμβάσεις υποδεικνύει την ανάγκη να γίνουν τέτοιες ρυθμίσεις που να μην επηρεάζουν τις ισορροπίες μεταξύ των δυο «συστατικών κρατών». Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρξουν κινήσεις για προτάσεις που θα αφορούν αποζημιώσεις και αποποίησης του δικαιώματος περιουσίας από ιδιοκτήτες.

• Στη ασφάλεια, τα Ηνωμένα Έθνη θεωρούν πως υπάρχουν σημαντικές συγκλίσεις και πως εύκολα στο ζήτημα αυτό μπορεί να επιτευχθεί συμφωνία. Είναι προφανές, όμως, ότι δεν μπορεί να γίνει αποσπασματική συμφωνία. Τα Ηνωμένα Έθνη συμφωνούν με τη διατήρηση του συστήματος εγγυήσεων του 1960 καθώς και με τη διατήρηση στρατευμάτων και μετά τη λύση. Ο αριθμός των στρατευμάτων που θα παραμείνουν (ελληνικά-τουρκικά) είναι ήδη ένα πρόβλημα γιατί υπάρχει διαφορετική προσέγγιση. Η τουρκική πλευρά επιμένει σε πολυάριθμο στρατιωτικό απόσπασμα ενώ η ελληνική σε μικρό. Είναι, επίσης, ανοικτό το θέμα της μετατροπής της ΟΥΝΦΙΚΥΠ σε πολυεθνική δύναμη υπό τη διοίκηση, ενδεχομένως, του ΝΑΤΟ.

Πόσο αποτελεσματικό θα είναι το ταξίδι του Κόφι Ανάν θα διαφανεί την ερχόμενη Τετάρτη, που θα πραγματοποιηθούν οι συναντήσεις (χωριστές και η κοινή). Ο Γενικός Γραμματέας δεν έχει το χρόνο να πετύχει οτιδήποτε το θεαματικό. Άλλωστε ο στόχος του είναι να ανοίξει το δρόμο για τον Άλβαρο ντε Σότο, ο οποίος θα παραμένει ο άνθρωπος-κλειδί στη διαδικασία αυτή και αυτός που θα κάνει την ουσιαστική δουλειά. Αυτός, εάν πάρει το πράσινο φως ο κ. Ανάν από τις πλευρές, θα παρουσιάσει τα έγγραφα και αυτός θα διαμορφώσει και το τελικό πλαίσιο.

Ο Ιούνιος έχει πλησιάσει και τα Ηνωμένα Έθνη θα κινηθούν τώρα με εντατικότερους ρυθμούς. Η παράταση του διαλόγου και μετά τον Ιούνιο είναι πλέον ορατή ενώ ο Διεθνής Οργανισμός θεωρεί πως η τουρκική πλευρά ενδέχεται να κάνει κινήσεις είτε τώρα όταν θα είναι στην Κύπρο ο Γενικός Γραμματέας είτε τον Ιούνιο. Αυτό θα δώσει παράταση ζωής στο διάλογο χωρίς να σημαίνει ότι θα αλλάξει τα δεδομένα σε βαθμό που θα προχωρήσει η διαδικασία. Η τουρκική πλευρά, κι αυτό φαίνεται ήδη, θα επιδιώξει να δημιουργήσει κινητικότητα παραμονές του Συμβουλίου Κορυφής της Ε.Ε. στην Κοπεγχάγη το Δεκέμβριο, όταν θα αποφασισθεί η ένταξη της Κύπρου στην Ένωση. Οι πληροφορίες αναφέρουν πως η τουρκική πλευρά θα προχωρήσει σε μικρούς και μεγάλους ελιγμούς με στόχο να δημιουργήσει προϋποθέσεις για συνέχιση της διαδικασίας μέχρι και το Δεκέμβριο με στόχο να αποτρέψει την ένταξη της Κύπρου. Δεν πρέπει να θεωρείται τυχαίο το γεγονός ότι ήδη ακούγονται φωνές και εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για αναβολή της ένταξης.

Οι μήνες που ακολουθούν θα είναι ιδιαίτερα δύσκολοι. Η τουρκική πλευρά επαναφέρει τις απειλές της και ο Ντενκτάς που βρισκόταν αυτές τις μέρες στην Τουρκία υπενθύμισε πως η αντίδραση της Άγκυρας σε περίπτωση ένταξης της Κύπρου θα είναι χωρίς όρια.

Εκείνο που προέχει για την ελληνική πλευρά είναι σωστοί, ψύχραιμοι χειρισμοί και η διασφάλιση πως δεν θα επηρεασθεί η ενταξιακή πορεία. Το μόνο στρατηγικό όπλο που έχει από το 1974. Όπλο που θα εξελιχθεί σε καταλύτη για τη λύση εάν και εφόσον η Κύπρος ενταχθεί πριν από συμφωνία για το πολιτικό πρόβλημα.